MINITI FAKATAHA KOMITI NGAUE MO E KAU TAKI VAHE/KOLO - 29/1/03
|
KAU MA'U FAKATAHA
SEA: HON. DR. MASSASO PAUNGA
Rev. Luke T. Sikalu (VL) Rev. Sione Mausia (VL) Rev. Tu'ipulotu Katoanga (VKLF)
Fonua ki he Ako (VHHK) Rev. Nakita Talanoalelei (VL) Lopaki Fifita (tiuta lahi) (VHHF)
Lisiate Maka (VKLF) Tu'amelie Faaitu'a (Pule Ako) Vilai 'Ilolahia (Tokoni Pule Ako)
Ha'unga Petelo Snr (VKLM) Malukava (VHHK) 'Apaiata Polutele (VHHK)
Siosaia Kamea (VKLM) Sosaia Fonua (VKLM) Pauliasi 'Ilavalu (VKLF)
Kisione Fifita (VKLM) Fa'one Halapua(VHHK) Sione Tele Taufa (VL)
Siopau Taufa (VL) Kevini Tupou (Siapani) Salesi Palei (VHHF)
Va'inga Palu (VKLF) Sakea Fusitu'a (VKLF) Tapu'osi Pongi (Siapani)
Siosiua Kalekale (VL) 'Isi Pofele (VKLF) Semisi 'Ilolahia (VKLF)
Po'oi Kaufusi (VKLF)
POAKI
'Esau Namoa Takai Makisi Motuliki Fakatava
Solomone Tuita Sepuloni Faupula Penisimani Fifita
LOTU
Na'e kamata 'aki 'a e lotu 'a ia na'e tataki ia 'e he Tangata'eiki Palesiteni 'o e Siasi Tonga Konisitutone, Rev. Luke T.
Sikalu.
LEA TALITALI
Na'e me'a leva 'a e sea, Hon. Dr. Massaso Paunga 'o talitali lelei 'a e Hou'eiki Ako Tutuku pea 'oku fai ai 'a e tuku
Kololia moe Fakafeta'i koe'uhi koe kei fakalaumalie 'a e tangata'eiki Palesiteni Rev. Luke Sikalu, Ha'a Faifekau, pea
pehe ki he Hou'eiki Ako Tutuku pea tau kau ai 'i he ngaahi fu'u 'aho mahu'inga ni. Hou'eiki Ako Tutuku koe 'uhinga 'oe
fakataha ni ko 'etau sio pe ki he 'etau ngaahi ngaue 'oku tu'u mei mu'a pea 'oku 'ikai ha taukei koia ai 'e fiema'u
ho'omou tokoni 'aki moutolu 'oku ki'i matu'otu'a ange, hange kuo mou mea'i kuopau ke hiki 'a Lopaukamea pea kuopau
pe ke fakakakato 'etau fiema'u 'i he 'ofisi koe'uhi koe koloa 'a e Kolisi Tutuku . 'Oku palani foki ke kamata 'oe langa
moe ngaue ki he Tonga High School 'i Ma'asi 'o e ta'u ni. Pea koe feitu'u 'eni 'e ngali faka'osi kiai he koe mala'e sipoti
ia , pehee 'a e fiefia ke talitali lelei 'a e Pule Ako, Tu'amelie Faaitu'a 'i ho'o kau mai moe ongo tiuta ki he fakataha ni .
MINITI FAKATAHA FAKAMUIMUI - na'e fokotu'u ke tali.
ME'A TUPU MEI HE MINITI - toki vakai kiai 'i he polokalama ngaue
POLOKALAMA NGAUE
a) LANGA
'Oku fakafiefia 'a 'etau fakataha koe'uhi koe kau taki vahe moe kau taki kolo
'oku 'i ai 'a e longomo'ui mei ai.'oku kei tu'u lahoko ai pe 'a e faka'amu ke a'u ki Me kuo ma'u 'a e 'u 'inasi koe'uhi
koe ngaahi kavenga Faka-Siasi.Koe ngaahi Vahefonua 'i muli 'oku nau taketi mo kinautolu ki Me ke faka-kakato ki ai
honau ngaahi 'inasi.'oku 'i ai pe foki 'a e faka'amu ki he taimi 'oe tanupou ki he mahina Siulai he koe ta'u lahi
'a e ta'u ni koe ta'u 85 'o e Pataloni pea koe katoanga lahi 'a e fonua ka 'e fakatefito pe 'i he seniti pea 'oku fiema'u
ho'omou tokoni 'akimoutuolu matu'otu'aange.
ONGOONGO MEI HE NGAAHI VAHE
VAHE HAHAKE -(VHHK)
fai pe 'a e fanga ki'i fakafeohi moe fanga ki'i kolonia 'i honau ngaahi kolo pea kuo kakato 'a e fakafeohi.
Kuo kamata pe ' e he 'Ahiohio 'emau feinga Faka-Kolo pea kuo to honau 'inasi pea ko Ha'asini 'i he uike kitu'a pea 'oku
kole atu 'a e ifi kiai.
Te mau tanaki fakataha pe 'i he koniseti 'i Ma'asi pea toki 'omi ai pe homau 'inasi ki Lopaukamea ni, pea 'oku mafana 'a
Vahe Hahake.
VAHE HIHIFO - (VHHF)
'Oku mau fakafeohi 'i he Tusite kotoa pe pea 'oua 'e hoha'a Hahake he 'oku 'i ai ' ae lea 'oku taka, 'oua 'e vaake he
'oku kehe 'a e Lausi'i ia.Kuopau ke kakato homau 'inasi kimu'a 'i he taimi kuo talaki.
VAHE LOTO (VL)
ko Vaini 'oku mafana 'aupito pea kuo mau 'osi koniseti pea kuo to 'a e $5,000 tupu neongo 'oku kau ki ai mo
Longoteme pehee ki Folaha ka 'e ma'u pe 'a e 'inasi ki Ma'asi.
Ko Ha'ateiho moe toenga 'o Vaheloto 'oku mafana 'aupito 'a e langa ngaue 'oku fai pea 'oku taketi pe ke fakahu 'i
Ma'asi 'a e 'inasi.
VAHE KOLOMOTU'A (VKLM)
'Oku mafana 'auptio 'a e vahe pea 'oku ongona 'i he tapa kotoa pe 'a e lave mai 'a e ngaahi fakafeohi 'oku fai ai
Ko e ngaahi vahevahe faka poloka kuo maau pea 'oku taketi pe ki he 'uluaki uike 'o Me ka 'e kamata atu pe 'i Ma'asi 'a
e fakahu mai.Ko loto Kolomotu'a na'e kakato pe 'inasi ia 'i he ta'u kuo'osi pea 'oku fakahu pe ke ma'u ha ki'i tupu.
Ko Longolongo 'oku mafana pea 'e toki fakahoko 'emau koniseti 'i he mahina fo'ou, pea 'e toki fanongonongo pe 'i he
Letio.
VAHE KOLOFO'OU (VKLF)
'Oku mafana 'auptio 'a e teu 'oku fai pea 'e ma'u pe 'inasi 'o fakahu ki he 'Ofisi neongo na'e 'iai 'ae ngaahi ma'u hala ki
he vahevahe ka kuopau pe ke ma'u 'a e ngaahi 'inasi he kuo lava 'o fakalele'i.
NGAAHI 'OTU MOTU
Kuo fakaha mai 'e kakato pe honau 'inasi kimu'a ki he taimi 'oku talaki.Ko Ha'apai foki kuo'osi kakato mai honau 'inasi
'a ia koe $5000.00 pea na'e 'omai pe ia hili 'enau katoanga'i 'o e 'aho 'i he ta'u kuo'osi.
Na'e fai foki moe fakaloto lahi mei he tangata'eiki taki lotu 'a 'ene tala 'o e seini Faka Kolisi Tutuku, koe seini 'o e
mafana he koe 'uhinga ia na'e loto ai 'a Tupou ke 'omi 'a e Kolisi 'o tukuange kiaau 'i Manamo'ui he koe fatafata 'oku
mafana. Na'a ne fakamanatu koe ngaue ke tauhele'i 'a e loto kae mafana pea koe 'ai ia 'o e katoanga, he 'oku talamai
'e he tohi ke 'ai e katoanga ke kata he koe loto ia 'o e Kolisi Tonga 'oku fufuu pe 'i loto pea 'oku ' ai pe hono tala koe
Funga Manamo'ui 'oku 'ikai 'iai ha me'a ia 'e fu'u maau he 'e 'ai 'e Paula Halapua ia 'a e maau kae fakakata'i pe ia 'e
Tongotongo Liava'a, koia Sea 'oku 'oatu 'a e fakafofonga'i 'o e Kolisi Tutuku katoa 'i he lakanga fo'ou kuo ke a'usia
pea 'oku 'i ai 'a e 'anau moe tu'amelie ki he kaha'u 'i he falefo'ou kuo langa ke kaukaua 'o hange koe langa 'a 'Isileli.
AKO LOLOTONGA
Na'e fakamatala foki 'a e Puleako 'o fakama'ala'ala 'a e tokolahi 'o e 'apiako pea 'oku 'i he toko 700 tupu ka 'oku
faka'amu ke 'i he 800 - 900 pea 'oku 'i ai moe kau faiako 'e toko onongofulu tupu.'oku 'amanaki ke kamata 'a e
polokalama ki lokiako 'apongipongi
Ko e faka'amu ke fakatokolahi he koe tokolahi koe kaukaua ai pe ia 'i he me'a kotoa 'a e ngaue pa'anga mo ha toe
me'a pe.Ke malohiange pe 'a e ngaue fakalokiako he koe 'uhinga ia na'e hu mai ai 'a e tamasi'i pea si'i leva
'a e palopalema.Kuo maau 'eni 'e mavahe atu 'a e timi ki Siapani 'i he 'aho 27 'o 'Epeleli pea koe folau mahu'inga ke fai
ai hano maketi'i e fanau ki ha 'u scholarship ako mo e va'inga koe fakafofonga'i 'e 'Atele 'a Tonga ni tu'unga 'i he ikuna
'e he G/4 mo e G/5 'o e 'akapulu 'i he ta'u kuo'osi pea koe Under 18 pe.
Koe sipoti fakafale 'e fai 'i he 'aho 11-12 'o Fepueli pea hu e kemi 'a e kau sipoti 'i he 'aho 17/2/03.
Na'e folau atu 'aneuhuha ongo tamaiki 'oku ma'u 'ena sikolasipi ki he Waitaki College 'i Nu'usila ke ako mo va'inga ai.
'Oku kei fai pe hono muimui'i 'oe fo'i toko 8 sikolasipi ki 'Aositelelia .Ko e fakamanatu koe 40% 'oe folau ki Siapani koe
$48,000.00. Pea kuo fai ai 'a e kole ki he 'Ofisi Ako, PTA, pea pehe ki he Kolisi Tutuku ha tokoni.Ko e faka'amu ke toe
hu mai ha toko 100 tupu ki he Form 3 & 4 he 'oku tokosi'i kae lava ke 'ova he 800 'a e Kolisi.'oku 'i heni foki mo e ongo
talavou na'a na lava atu 'i he ta'u kuo'osi ki Siapani 'i ha sikolasipi ako mo va'inga ke na fai ha ki'i ongoongo ko
Tapu'osi Pongi mo Kevini Tupou.
Ne tu'u leva 'a e ongo talavou 'o fai 'ena lea moe fakamalo 'i he poupou moe lotu kotoa pe pea ko hona lelei taha pe
'oku fai he 'oku na ongo'i ko e Kolisi lolotonga mo e Kolisi Tutuku 'oku na 'alu moia.
NGOUE
ko e talo kuo foha koe teuteu pe ke maau 'a e kautaha ka e uta pea kuo foaki atu 'isa ko 'etau talo
Koe ongo konga 'i mu'a ke to koane 'a e tafa'aki ki Veitongo pea pinati 'a USP.
FAFANGA
'Oku fai 'a hono teuteu 'o e lisi ki he fafanga pea ko 'ene maau pe kuo kamata kae fai pe ki he vave 'a e puka na'a mou
hala he 'oku tu'otaha pe neongo 'oku 'i ai 'a e ngaahi kolo 'oku nau kole ki he tu'o ua ka kuo kakato kuo kamata foki
moe fakafetu'utaki mai mei he ngaahi fonua muli
FAKAMATALA PA'ANGA
Ko e pa'anga 'i he tohi pangike 'a e komiti sosiale koe pa'anga 'e $1200.00 (tahaafe uangeau tupu).
Ko 'etau pa'anga 'oku ponite, koe tupu 'oku meimei ngaue'aki ia ki he totongi 'o e 'u sikolasipi 'a e Kolisi Tutuku.
NGAAHI ME'A KEHE
Fiema'u ke fakalelei'i 'a e textbook 'a e form 7 pehe ki he polokalama 'o e Computer.Ke fai ha vakai na'a tokoni mai 'a e
Ako Tutuku 'i Nu'usila ki he textbook he na'e 'iai 'enau taumu'a ke tokoni.'Oku teu 'a e folau ki 'Aositelelia 'o kumi pasi 'a
e Ako ka 'oku fiema'u na'a 'omi ai ha tokoni mei he Kolisi Tutuku mei ai ke fa'o mai ai .fakamalo pe mei he Komiti moe
Hou'eiki Ako Tutuku 'i he ola 'oe sivi 'i he ta'u kuo'osi pea 'oku 'i ai 'a e tu'amelie ki he kaha'u.Fakamanatu pe koe'uhi
koe hisitolia moe ngaahi lekooti 'oku teuteu ki he ta'u 125
FAKAMALO
Na'e me'a ai pe 'a e Sea 'o fakamalo'ia 'a e fakataha kuo lava pea 'oku mahino 'a e mafana pea moe vekeveke 'i he
Hou'eiki Ako Tutuku 'i he ngaue 'oku teu atu ki ai pea 'oku fai atu ai 'a e fakamalo kiate koe tangata'eiki Palesiteni Luke
Sikalu kae 'uma'a 'a e kau Faifekau pehee ki he kau tangata'eiki mamahi'i 'o 'etau ngaue 'i ho'omou me'a mai ki he'etau
fakataha. 'I he tu'unga koia kuo 'i ai 'a e kamata lelei 'i he'etau teu ngaue 'oku fai pea 'e fai 'a e feinga ke fakaa'u 'a e
miniti ko 'eni ki he ngaahi kautaha tutuku kotoa pe 'i Tokelau mo muli foki.
LOTU TUKU: Faifekau Luke Sikalu
Sikalaipe Po'oi Kaufusi
