FAKAMANATU TA'U 120 'O E KOLISI TONGA 'I AUCKLAND NEW ZEALAND
|
Na’e fakahoko hono malanga’i fakamanatu ‘o e ta’u 120 ‘o e Kolisi Tonga he ‘aho Tokonaki hono 2 ‘o Novema 2002. Na’e
fakahoko foki eni he falelotu ‘o e Siasi Metotisi Tonga ko Lotofale’ia ‘i Mangere. Ko e tangata malanga ko Faifekau ‘One’
one Tu’inauvai, ko’eku ma’u mahalo kihe to’uako ne nau ‘osi mai he ta’u fitungofulu tupu si’i nai.
Ko e lotu na’e fai ia ‘e Faifekau Siosifa Pole, himi ‘uluaki na’e lau ia ‘e Timote Tatafu, lesoni ‘uluaki lau ‘e Niuselu Finau,
himi ua lau ‘e Solomone Payne, lesoni hono ua lau ‘e Sani Wolfgramm, himi faka’osi ne lau ia ‘e Falala Teisina. Ko e
faihiva ko Peni Vaha’i.
Ko e fakaafe fakalangilangi kihe ‘aho ko e Matapule Lahi mo e Dux ‘oe kolisi he ta’u 1962 ko Sani Wolfgramm mei he
Kolisi Tutuku ‘i Sene, ‘Aositelia(1956-1962). Na’e kau mai foki mo e Tokoni Palesiteni mei he Kolisi Tutuku ‘i Tonga,
Sepuloni Faupula kihe katoanga ni.
‘Ihe hili ‘ae malanga, na’e fai leva ‘ae fakataha fakata’u ‘a e Kolisi Tutuku ‘aia na’e tataki pe ia ‘e he Palesiteni, Sioeli
Mataitini Fotu. Na’e fakahoko ai ‘e Sepuloni Faupula ‘a e taumu’a ‘ene folau mai pehe kihe faka’amu ‘a e komiti ‘a e
kautaha Kolisi Tutuku ‘i Tonga. Na’e loto ‘a e fakataha ke tuku eni kihe komiti pule kenau ngaue kiai. Na’e loto pe ‘a e
tokolahi ‘o e fakataha ke toe hoko atu pe ‘a e fai fatongia ‘a e kau memipa ‘o e komiti motu’a ki hono fakalele ‘o e kautaha
tutuku ni. Palesiteni: Sioeli Mataitini Fotu, Tokoni: Kautonga Ma’ilei, Sekelitali: Lua Manu: Tauhi Pa’anga: Samuela Uasi,
‘Ofisa Fetu’utaki: Tanaki Tatafu. ‘Oku ‘iai foki mo e kau fakafofonga ‘o e ngaahi vahe takitaha. Na’e tali foki mo e kole ‘a e
kau Kolisi Tutuku ‘oe vahenga Ponsonby kenau talitali ‘a hono fakamanatu ‘o e ta’u 121 ‘o e Kolisi Tonga ki he ta’u 2003.
Hili ‘a e fakataha na’e hoko atu leva kihe polokalama ma’u me’atokoni ‘aia na’e teuteu ia ‘ehe kau Kolisi Tutuku ‘o
Mangere ‘aia ‘oku taki ai ‘a ‘Unga Fale, Houma Savieti, Niuselu Finau, Tom Fa’aumu kae’uma’a ‘ae kau Kolisi Tutuku ‘o
Mangere.
Me’apango ne fokoutua e taki ‘o e vahenga ni ko George Mann ‘o ‘ikai kene lava mai ki he katoanga ni. Ko e taha foki eni
ha tangata ngaue mo poupou malohi kihe ngaahi ngaue ‘a eKolisi Tutuku ‘i Nu’usila ni.
Na’e fakahoko foki he lolotonga ‘o e ma’u me’atokoni ‘ae ngaahi tau’olunga mei he ngaahi vahe takitaha ‘o kau mai kiai
mo e kau Kolisi Tutuku mei Wellington na’a nau lava mai ki he ‘aho. Na’e fai foki mo e tau’olunga mei he fakafofonga ‘o e
Ako Ma’olunga ‘a Tonga.
Ko e taha ‘o e me’a fakafiefia ‘o e ‘aho ko eni ko e tokolahi ‘a e kau Kolisi Tutuku na’a nau lava mai ki he katoanga
fakamanatu ni kae tautau tefito ki he kau Kolisi Tutuku kimu’a hange ko e ‘Inisipekita Ako malolo ko Sione Hu’akau,
Talekita Mo’ui malolo ko Dr.Laumeesi Malolo, Pule Ako malolo ko Penisimani Tupouniua pehe kia Tuisoso(Paua Manu’
atu), Falekava Manu, Manu Tea, Solomone Payne, Lopeti Johansson, Suka Puaka . Fakamolemole pe na’e ‘iai pe mo e
toe kau Kolisi Tutuku ‘o e ngaahi to’u ko eni ka ko e fa’ahinga pe eni ‘oku ou manatu’i he taimi ni.
Na’e faka’osi ai pe ‘aho ‘e he tangata malanga Faifekau ‘One’one Tu’inauvai pea toki matuku fiefia atu ‘a e kau Kolisi
Tutuku.
Ko hono ngata pe ia ‘ae ongoongo mei ‘Aokalani, Nu’usila.
Sione T. Foliaki
(1959-1966)
